Voorkom ongevallen en kies bewust voor veilig werken

De provincie Groningen is naar aanleiding van de mijnbouwschadeproblematiek prominent in het nieuws. Geheel terecht is er veel aandacht voor de veiligheid en gezondheid van bewoners. Echter, als het gaat om de veiligheid van het bouwkundig personeel valt daar ook zeker winst te behalen.

Gebiedsgerichte Aanpak Groningen

Sinds dit jaar is er dan ook het project Gebiedsgerichte Aanpak Groningen, waarbij door stichting Vlink en Inspectie SZW wordt samengewerkt om de veiligheid te verbeteren. En dan op meerdere fronten, het gaat er dan niet alleen om om de uitvoerende partijen bewust te maken van veiligheid, maar ook de opdrachtgevers.
De bouw wordt gekenmerkt door lange ketens van onder-aanneming, zo ook hier in het aardbevingsgebied in Groningen. Hier ontbreekt volgens stichting Vlink nog een integrale aanpak en borging van eerlijk, gezond en veilig werken in de bouwketen.

De motieven voor het niet nakomen van de regels op het gebied van veiligheid zijn divers, zoals het niet kennen van de specifieke wet- en regelgeving, het niet op de juiste wijze toepassen hiervan en het onder druk van de omgeving niet durven toepassen van de juiste regelgeving of eenvoudig weg de regelgeving bewust niet nakomen.

De praktijk

Tijd om eens bij te praten met stichting Vlink en de Inspectie SZW. Want, waar leidt dat zoal toe in de praktijk, het niet naleven van de regels op het gebied van de veiligheid voor de medewerkers in de bouw?

Een aantal voorbeelden: sinds september van dit jaar waren er alleen al in de aardbevingsregio 6 ongevallen in de bouw, veroorzaakt door onveilige werkomstandigheden. Variërend van een weggegleden ladder waardoor iemand gewond raakte tot een dodelijk ongeval. Opvallend is het grote aantal ongelukken dat plaatsvindt bij het werken op hoogte.

St. Vlink heeft daar wel een verklaring voor: ”Werken op hoogte is het grootste risico in de bouw, onder andere bij bedrijven die zonnepanelen plaatsen gaat veel mis. Veiligheid is daar soms ondergeschikt, men wil meters maken, tijd is geld en er is vaak te weinig kennis van veilige werkmethodes op b.v. schuine daken.
De SZW-inspecteur: Ik ken heel veel gevallen waarbij tijdens inspecties steigers die zijn opgebouwd door gecertificeerde steigerbouwers zijn afgekeurd. Dat is zorgelijk.”

Overmoed en loyaliteit

Ander opvallend punt is dat uit de ongevallencijfers blijkt dat het vaak gaat om mensen in de leeftijdscategorie 25-35 jaar. De SZW-inspecteur: “Aan de ene kant is dit te verklaren door
overmoed, dit zijn de mensen die denken: dat overkomt mij niet. Echter zijn er ook medewerkers die zo gedreven zijn dat zij een stapje extra doen om bijvoorbeeld het werk af te krijgen, dan speelt beroepstrots en loyaliteit een grote rol en nemen zij daardoor onverantwoorde risico’s.”

Aan de voorkant

Het project Gebiedsgerichte aanpak Groningen richt zich echter ook op de voorkant van het werkproces. Het gaat dan om opdrachtgevers, zoals (lagere) overheden en om bijvoorbeeld architecten. De inspecteur geeft voorbeelden van waar het daar mis gaat: “Architecten moeten ook nadenken of hun ontwerp wel op een veilige manier gebouwd kan worden. Gemeentes volgen soms hun eigen regels niet. Wordt er door de bazen wel regelmatig gecontroleerd, onderwezen in veiligheid? Dan gaat het om het leiderschapsaspect: Werken wij veilig omdat we dat willen of omdat het moet? Of staat geld en tijd voorop?”

St. Vlink vult aan: “Er zijn opdrachtgevers die denken; de uitvoerende partijen moeten zich aan de wet houden, waarom moeten wij dan verder controleren? Dat is de verantwoording van je afschuiven. De opdrachtgever moet zich houden aan het Bouw Proces Besluit en je hebt dus als opdrachtgever een vergewisplicht als het gaat om veilig werken en naleving van het Veiligheid- & Gezondheidsplan (V&G-plan). Dat is een plan wat voor elk wat groter project gemaakt moet worden. Daarin worden zaken in kaart gebracht zoals de veiligheidsrisico’s die er zijn op het werk, bijvoorbeeld valrisico’s, werken met hijskranen, maar ook verkeersbewegingen, zijn er scholen in de buurt etc.

Maar wat je in de praktijk vaak ziet is dat het V&G-plan niet per project wordt aangepast en zo 1 op 1 wordt overgenomen voor een nieuw project. Er wordt geen rekenschap gehouden met projectspecifieke veiligheidskwesties. “Dat veranderen, het vergroten van het verantwoordelijkheidsgevoel, daar zetten wij flink op in”, aldus de inspecteur. “We denken dat daar veel te verbeteren valt en gaan dus vaker om tafel met opdrachtgevers zoals woningbouwcorporaties, NCG, provincie, gemeenten en Rijk. Helpt dat niet, dan kunnen wij desnoods werken stilleggen. En, men kan eventueel via het strafrecht aansprakelijk worden gesteld.”

Neem je verantwoordelijkheid

Harde woorden van de inspecteur maar St. Vlink onderschrijft de noodzaak. “Verantwoord opdrachtgeverschap is een speerpunt van de Gebiedsgerichte aanpak Groningen. En wat te denken van moreel verantwoord leiderschap? Als ik als leidinggevende zeg dat mijn zorg voor mensen het belangrijkste is, hoe vertaalt zich dat dan in mijn beslissingen? Maar nu worden regels nog overtreden vanwege geld en tijdsdruk. Ook heerst er een angstcultuur in de bouw, partijen zijn bang werk mis te lopen als ze kritisch zijn. Dat zie je ook onder zzp’ers. Er zijn voorbeelden van projecten waarbij op een onveilige manier zonnepanelen zijn geplaatst, maar de zzp’er durfde het werk niet te weigeren. Een ander voorbeeld is een stagiair die aankaartte dat de steiger niet veilig was opgebouwd en hij niet naar boven wilde. Van zijn leidinggevende kreeg hij te horen dat hij kon vertrekken als hij niet deed wat hem was opgedragen. Dat soort dingen, dat móet anders”.

“Wat we in de praktijk ook zien is dat vaak de verantwoordelijkheid voor veilig werken komt te liggen bij degene die het geld het hardst nodig heeft. Dat zie je veel bij grote projecten waar veel onderaannemers bij betrokken zijn. Zij leggen allemaal weer een stuk verantwoordelijkheid neer bij een volgende onderaannemer. Zo leg je jouw aansprakelijkheid neer bij een ander.”

“We moeten leren van ongevallen en iedereen moet zich verantwoordelijk voelen voor veiligheid”, zo besluiten de inspecteur SZW en St Vlink hun betoog.

Meer weten over het project Gebiedsgerichte aanpak Groningen? Neem dan contact op met de Stichting Vlink of de Inspectie SZW.

okt 30, 2020 | Nieuws